در حالیکه صنعت ساختمان بهسمت هوشمندسازی پیش میرود، ایده خانههایی که به عضوی از خانواده تبدیل میشوند و با کمک هوش مصنوعی سلامت، انرژی و سبک زندگی ساکنان را مدیریت میکنند، وارد مرحله آزمایش شده است؛ روایتی از آینده سکونت که حمیدرضا معماریان یک فعال صنعت ساختمان از نزدیک آن را دنبال میکند.
به گزارش روابط عمومی انجمن انبوه سازان مسکن و ساختمان استان گلستان، صنعت ساختمان در جهان با شتابی خیرهکننده از مرزهای سنتی عبور کرده و مفاهیمی چون «رباتیک»، «هوش مصنوعی» و «مدلهای نوین تأمین مالی» را به خدمت گرفته است. اما در ایران، جایی که چالشهای اقتصادی و موانع زیرساختی سایه افکندهاند، سخن گفتن از آینده تا چه حد اجرایی است؟ در گفتوگویی تحلیلی با مهندس حمیدرضا معماریان، عضو هیئتمدیره انجمن انبوهسازان استان تهران و مدیرعامل شرکت پایا سازه پاسارگاد، به بررسی واقعبینانه گذار صنعت ساختمان ایران از سنت به مدرنیته پرداختهایم. ایشان که از چهرههای پیشرو در پیادهسازی فناوریهای نوین ساختمانی است، چشماندازی متفاوت از "خانه" و "زیست انسانی" ارائه میدهد.
*جناب مهندس، جهان با سرعت به سمت فناوریهای نوین و «ساختوساز رباتیک» حرکت کرده است. مختصات فعلی صنعت ساختمان ایران را در مقایسه با استانداردهای جهانی چگونه ارزیابی میکنید؟
ما در آستانه یک تغییر پارادایم هستیم. در لبه تکنولوژی دنیا، این رباتها و پرینترهای سهبعدی هستند که سازهها را بالا میبرند و ماشینآلات خودران عملیات نازککاری مثل عملیات گچکاری، سرامیککاری، نقاشی و سایر مراحل ساخت را با دقتی میکرونی انجام میدهند. در ایران اما، عواملی نظیر اقتصاد تورمی و محدودیتهای بینالمللی، نوعی «اینرسی» در برابر فناوری ایجاد کرده است. اما این وضعیت پایدار نیست. با واقعی شدن هزینههای انرژی و نیروی انسانی، حرکت به سمت تکنولوژی دیگر یک انتخاب لوکس نیست، بلکه تنها راه بقاست. ما در مجموعه پایا سازه پاسارگاد، منتظر آینده نماندهایم؛ چندین سال است که تکنولوژی پرینترهای سهبعدی و سیستمهای مدولار را بومیسازی کرده و در حال نزدیک کردن استانداردهای داخلی به تراز جهانی هستیم.
*نقدی که اغلب مطرح میشود این است که فناوریهای نوین، هزینه تمامشده را بالا میبرند و اقتصادی نیستند. پاسخ شما چیست؟
این یک خطای دید استراتژیک است. باید بین «هزینه اولیه» و «هزینه چرخه عمر» تفکیک قائل شویم. بله، ورود تکنولوژی نیازمند سرمایهگذاری اولیه (CAPEX) است، اما با افزایش سرعت ساخت، کاهش خطای انسانی و ارتقای کیفیت، هزینههای عملیاتی (OPEX) به شدت کاهش مییابد. ما با پذیرش این ریسک هوشمندانه، برنامهریزی برای احداث شهرکهای ویلایی مدرن با استفاده از پرینترهای سهبعدی را آغاز کردهایم؛ مدلی که در عمان و دبی موفق بوده و اکنون ما پرچمدار اجرای آن در ایران هستیم.
*هوش مصنوعی (AI) که ترند روز دنیاست، دقیقاً کجای این پازل قرار میگیرد؟
نقش هوش مصنوعی فراتر از یک ابزار است؛ هوش مصنوعی «مغز متفکر» عملیات ساخت خواهد بود. اگر امروز رباتها اپراتور دارند، در چشمانداز نزدیک، AI مدیریت صفر تا صد فرآیند ساخت و حتی مدیریت بهرهبرداری را بر عهده میگیرد. ما در پایا سازه پاسارگاد با همکاری شرکای بینالمللی، در حال تحقیق روی مفهومی انقلابی هستیم: خانه به عنوان عضوی از خانواده. تصور کنید خانهای که نه تنها پناهگاه، بلکه مراقب شماست؛ علائم حیاتی ساکنان را پایش میکند، سلامت روحی و جسمی را مدیریت میکند و حتی پیشنهادهای پزشکی و تغذیهای میدهد. ما از مرحله «ساختمان هوشمند» عبور کردهایم و به دنبال خلق «ساختمان زنده و تعاملی» هستیم.
*به نظر میرسد نگاه شما به صنعت ساختمان فراتر از آجر و سیمان است. در حوزه پایداری و انرژی چه تدابیری اندیشیدهاید؟
دقیقاً همینطور است. نگاه ما چندبعدی است. ما روی تکنولوژیهایی سرمایهگذاری کردهایم که مرزهای انرژی را جابجا میکنند؛ از شیشههای فتوولتائیک که حتی از نور شب برق تولید میکنند تا فناوریهای استخراج و تصفیه آب از اعماق زمین. هدف ما در پایا سازه، تحقق «برندینگ سبز» واقعی است. ساختمان نباید مصرفکننده صرف باشد، بلکه باید در تعامل با محیط زیست، مولد انرژی و حافظ منابع باشد.
*یکی از چالشهای اصلی، بحث تأمین مالی است. آیا مدلهای سنتی بانکی پاسخگوی این حجم از نوآوری هستند؟
سیستم بانکی فعلی، متاسفانه بیشتر بنگاهدار است تا بانکدار و این ساختار، رقابت و نوآوری را کند میکند. راهکار ما استفاده از ابزارهای نوین مالی (FinTech) در صنعت ساختمان است. مدلهایی مثل تأمین مالی زنجیره تأمین (SCF)، اوراق گواهی اعتبار مولد و به ویژه تأمین مالی جمعی (Crowdfunding) که مردم را مستقیماً در سود پروژهها شریک میکند، راهکارهای برونرفت از این رکود هستند. ما با تأسیس شرکتهای تخصصی در حوزه شتابدهی و تأمین مالی و عضویت در صندوق فناوری های غیر دولتی مسکن، اکوسیستمی را ایجاد کردهایم که جریان سرمایه را به سمت پروژههای فناورانه هدایت میکند.
*در صورت رفع تحریمها و باز شدن درهای تجارت جهانی، آینده شرکتهای ایرانی را چطور میبینید؟
باز شدن درها، شمشیری دو لبه است اما ما آن را فرصت میبینیم. شاید در کوتاهمدت فاصله تکنولوژیک با غولهای جهانی چالشبرانگیز باشد، اما استراتژی ما «یادگیری سریع» و «شراکت استراتژیک» است. ما آمادگی داریم تا با انتقال تکنولوژی و تلفیق آن با دانش بومی، جهشی بزرگ را تجربه کنیم. در دنیای امروز، کسانی برنده هستند که پیش از وقوع تغییر، خود را برای آن آماده کردهاند و پایا سازه پاسارگاد امروز در همان نقطه ایستاده است.